Masaüstü araçları
Varsayılan olarak büyük bir saat ile işlemci, bellek ve disk göstergesi görünür. Sağ tıklayarak bir takvim ve yazdıkça düz metin olarak kaydedilen yapışkan notlar ekleyebilirsiniz.
Özellikler
Kalıpta ne varsa hepsi ve her birinin neden orada olduğu.
Ubuntu'nun tabanı, Ubuntu'nun masaüstü olmadan
Linux tabanları arasında en geniş paket deposu ve en kapsamlı donanım desteği Ubuntu'nun. Yalnızca linux-firmware paketi, kullanımdaki Wi-Fi, Bluetooth, ekran kartı ve yonga seti donanımlarının büyük bölümünü kapsıyor; ubuntu-drivers-common da NVIDIA kartlarını hakkıyla yönetiyor. Canonical'ın imzalı shim'i ile GRUB'u depoda bulunduğu ve çekirdek de imzalı geldiği için Secure Boot hiçbir ek işlem gerektirmiyor. Tabana ayrıca on iki yıl boyunca güvenlik bakımı yapılıyor.
Değiştirilmeye değen kısım Ubuntu'nun masaüstü: ağır çalışıyor, Başlat düğmesi yok, masaüstü simgeleri yok, görev çubuğu yok. Cinnamon'da üçü de var. Bu yüzden MoonLightOS minimal bir tabandan yola çıkıp masaüstünü kendisi kuruyor. Ubuntu'nun masaüstünden hiçbir parça yüklenmiyor ve kullanıcının gördüğü hiçbir yerde tabandan söz edilmiyor.
Bilerek değiştirilmeyen tek şey var: apt'ın gördüğü sürüm kod adı “resolute” olarak kalıyor, çünkü PPA'lar ve lsb_release çağıran her şey buna bakıyor. Kullanıcının gördüğü marka bilgisi ise /etc/os-release dosyasından geliyor.
Görünüm
Altta 52 piksel yüksekliğinde tek bir panel. Solda Başlat düğmesi ve arama kutusu; ortada, panelin en büyük simgeleriyle açık uygulamalar; sağda durum alanı. Menü; fotoğrafınızı, adınızı ve bilgisayarı yönetme yetkiniz olup olmadığını gösteriyor, arama kutusu da uygulamaları, ayarları, dosyaları ve web sonuçlarını buluyor.
Üç yerleşim
- MoonLight
Altta tek panel. Sık kullandığınız uygulamalar da dock'ta durduğu için ikinci bir kısayol sırasına gerek kalmıyor.
- İki panel
Üstte saat ve durum simgeleri için ince bir çubuk, altta da kendiliğinden gizlenen bir dock.
- Kompakt
Üstte tek bir ince çubuk. En az ekran alanı kaplayan ve eski ekran kartlarında en hafif kalan seçenek.
Açık ve koyu
İki temayı da tek bir betik, tek bir renk paletinden üretiyor; GTK 2, 3 ve 4'ü, Cinnamon kabuğunu ve pencere kenarlarını kapsıyor. GTK temaları Adwaita'yı içe alıp renklerini değiştiriyor; böylece GTK'ya eklenen yeni arayüz bileşenleri ve Adwaita'ya gelen düzeltmeler bu temalara da kendiliğinden yansıyor. Simge teması Papirus'u temel alıyor ve yalnızca dağıtımı tanıtan simgeleri değiştiriyor. Vurgu rengini Masaüstü ve Dock sayfasından değiştirebilirsiniz.
Saate göre geçiş
Varsayılan olarak 07.00'den sonra açık, 19.00'dan sonra koyu. Arka planda çalışan küçük bir servis temayı çizelgeyle uyumlu tutuyor.
Açılış animasyonu
Logo sabit durur, çevresindeki ışık nefes alır gibi parlar. 2,6 ve 3,1 saniyelik iki ayrı hâle görüntüsü birbirinden kayarak ilerlediği için parıltı hiçbir zaman tekdüze görünmez. İkisi de derleme sırasında kaynak görselden üretilir; aynı logo ve hâle GRUB menüsünde, oturum açma ekranında, kurulum aracında, Hakkında sayfasında ve Hoş Geldiniz turunda da karşınıza çıkar.
Yazı tipleri
Arayüzde Inter, kodda JetBrains Mono, geri kalan her şeyde Noto: Çince, Japonca, Korece ve renkli emojiler dahil.
Yedi duvar kâğıdı
Penguenin, gölün ve hilalin yer aldığı beş fotoğraf, bir de üretilmiş gündüz ve gece çifti. Sürüm, “Gölde gün batımı” duvar kâğıdıyla geliyor.
Zaten bildiğiniz kısayollar
Windows ile macOS neredeyse her iş için ayrı kısayollar kullanıyor. İki küme birbiriyle hemen hiç çakışmadığı için MoonLightOS ikisini birden destekliyor: Super tuşu Windows alışkanlıklarını, Ctrl tuşu Mac alışkanlıklarını izliyor.
| İşlem | Windows'tan geliyorsanız | macOS'ten geliyorsanız |
|---|---|---|
| Menüyü aç | Super | Super |
| Ara | Super+Space | Super+Space |
| Dosya yöneticisi | Super+E | — |
| Ekranı kilitle | Super+L | Ctrl+Super+Q |
| Masaüstünü göster | Super+D | Ctrl+Super+D |
| Pencereyi ekranın yarısına yerleştir | Super+Sol / Sağ | — |
| Ekranı kapla / geri yükle | Super+Yukarı / Super+Aşağı | Alt+F10 / Alt+F5 |
| Simge durumuna küçült | Super+H | Alt+F9 |
| Pencereyi kapat | Alt+F4 | Super+Q |
| Tam ekran | Super+F | Ctrl+Super+F |
| Pencereler arasında dolaş | Alt+Tab, Super+Tab | Alt+Tab |
| Aynı uygulamanın sonraki penceresi | Alt+` | Super+` |
| Tüm pencereler | Super+W | Ctrl+Yukarı |
| Tüm masaüstleri | Super+S | Ctrl+Aşağı |
| Masaüstü değiştir | Ctrl+Alt+Sol / Sağ | Ctrl+Sol / Sağ |
| Pencereyi başka masaüstüne taşı | Ctrl+Shift+Alt+Sol / Sağ | Ctrl+Shift+Sol / Sağ |
| Ayarlar | Super+I | Super+, |
| Sistem izleyici | Ctrl+Shift+Esc | — |
| Komut çalıştır | Super+R, Alt+F2 | — |
| Uçbirim | Ctrl+Alt+T | Ctrl+Alt+T |
| Tarayıcı | Super+B | Super+B |
| Hesap makinesi | Super+C | Super+C |
| Ses karıştırıcı ve ekolayzır | Super+A | Super+A |
| Pano geçmişi | Super+V | Super+V |
| Notlar | Super+N | Super+N |
| Dosya dönüştür | Super+Shift+C | Super+Shift+C |
| Tüm ekranın görüntüsü | Shift+Super+3 | |
| Seçtiğiniz alanın görüntüsü | Shift+Print | Shift+Super+4 |
| Pencerenin görüntüsü | Alt+Print | — |
| Görüntü ve kayıt paneli | Ctrl+Shift+Print | Shift+Super+5 |
| Oturumu kapat | Ctrl+Alt+Delete | — |
İmleci sol üst köşeye götürdüğünüzde pencere genel görünümü açılır. Super tuşu tek başına menüyü açar, Super+Space ise menüyü imleç doğrudan arama kutusundayken açar.
Üç paket biçimi, tek mağaza
apt, snap ve Flatpak üçü birlikte kurulu geliyor; GNOME Software da üçünü birden listeliyor: önce snap'ler, sonra Ubuntu deposundaki paketler, ardından Flathub. En hafif seçenek her zaman .deb paketi, geri kalan her şeyi de Flathub karşılıyor.
Snap Store uygulamasının kendisi de bir snap ve bağımlılıkları yaklaşık bir gigabayt tutuyor; 2 GB RAM'li bilgisayarlar için hazırlanan bir kalıpta bu çok fazla. Bu yüzden mağaza ilk açılıştan itibaren snap'leri listeleyip kurabiliyor, Snap Store uygulamasını da bağlantı sağlandığında bir servis indiriyor.
Uygulamalar ayar sayfası; neyin kurulu olduğunu, her uygulamanın üç biçimden hangisiyle geldiğini ve aynı uygulamanın iki kez kurulup kurulmadığını gösteriyor.
Kalıptaki uygulamalar
Hepsi, internet bağlantısı olmasa bile genel amaçlı bir masaüstünün ilk açılıştan itibaren iş görmesi için seçildi.
İnternet
Firefox (Mozilla'nın kendi derlemesi; uBlock Origin yerel eklenti olarak gömülü geldiği için çevrimdışıyken de kullanılabiliyor), Thunderbird, Geary, Transmission
Ofis ve belgeler
LibreOffice Writer, Calc, Impress ve Draw; Evince; GNOME Metin Düzenleyici; Xournal++; PDF Arranger; MoonLight PDF; Takvim; Saatler; Hava Durumu; Haritalar; Hesap Makinesi
Ortam
VLC; Celluloid; Rhythmbox; libav ile, “bad” ve “ugly” eklenti kümeleriyle ve VA-API ile birlikte GStreamer, böylece H.264, H.265 ve AAC her uygulamada oynuyor
Grafik ve tarama
GIMP; Çizim; Eye of GNOME; MoonLight Export; Simple Scan; Yazı Tipi Görüntüleyici; Ekran Görüntüsü
Sistem
GNOME Software; Sistem İzleyici; Diskler; GParted; Disk Kullanım Analizi; Timeshift; Redshift; File Roller; Seahorse; Blueman; Yazıcılar; MoonLight Tweaks
Ağ ve VPN
OpenVPN, OpenConnect (Cisco AnyConnect, GlobalProtect, Fortinet), L2TP, PPTP, SSH ve yerleşik WireGuard desteğiyle NetworkManager
Geliştirme
Visual Studio Code; gcc, g++, make, gdb; git, git-lfs; cmake, meson, ninja; pip, venv, NumPy ve OpenCV ile Python 3; Node.js ve npm; Rust ve Cargo; Go; Maven ve Gradle ile OpenJDK 21; Docker Engine, Compose v2 ve Buildx; SQLite
Uçbirim
GNOME Terminal; bash, zsh ve fish; tmux, screen; Neovim, nano; ripgrep, fd, jq, yq, htop, btop, ncdu, tree; nmap, dig, whois, traceroute, httpie, socat; rsync, rclone, aria2; shellcheck; inxi, fastfetch
Windows uyumluluğu
32 bit desteğiyle Wine, winetricks, DXVK (Direct3D 9'dan 11'e kadar) ve VKD3D (Direct3D 12)
Donanım ve sürücüler
Donanım yazılımı
linux-firmware kümesinin tamamı, Intel ve AMD mikro kodu, donanım yazılımı güncellemeleri için fwupd.
Ekran kartı
Intel ve AMD için Vulkan, VA-API ve VDPAU destekli Mesa. NVIDIA sürücüsü ISO'nun içinde geldiği için internet bağlantısı olmadan da Sürücüler sayfasından etkinleştirilebiliyor.
Wi-Fi ve Ethernet
Çekirdekte elliden fazla kablosuz sürücü; standart sürücülerin zorlandığı yongalar için DKMS ile derlenen broadcom-sta ve r8168 sürücüleri.
Yazıcılar ve tarayıcılar
Sürücü kümesinin tamamıyla CUPS, PDF olarak yazdırma, SANE ve Simple Scan.
Bluetooth
BlueZ, Blueman ve PipeWire'ın Bluetooth kodekleri; bilgisayarda Bluetooth donanımı yoksa bunu açıkça söyleyen bir ayar sayfasıyla.
Ses
WirePlumber'lı PipeWire, PulseAudio uyumluluğu ve yerleşik on bantlı ekolayzır.
Dizüstü bilgisayarlar
power-profiles-daemon, thermald, panelde pil yüzdesi, varsayılan olarak açık gelen dokunarak tıklama ve doğal kaydırma, Wacom ve Synaptics giriş desteği.
Sanal makineler
VirtualBox, QEMU/SPICE ve VMware için konuk araçları hazır geliyor; böylece sanal makinenin ekranı pencereye göre boyutlanıyor ve pano iki sistem arasında paylaşılıyor.
Parmak izi okuyucuları
fprintd, libfprint ve TOD yükleyicisi kurulu ve PAM ile bütünleşik. Parmak İzi uygulaması algılayıcıyı tanıyor ve kayıt adımlarında size yol gösteriyor.
Yüzle kilit açma
Oturum açma ekranı, kilit ekranı ve sudo için OpenCV tabanlı yüzle kilit açma. Siz açana kadar kapalı.
Güvenlik
Aşağıdakilerin hepsi, kurulu bir MoonLightOS sisteminde varsayılan olarak açıktır.
-
Secure Boot
Donanım yazılımı → Canonical shim → imzalı GRUB → imzalı çekirdek. Bunun bilgisayarınızda açık olup olmadığını Ayarlar → Hakkında gösterir.
-
Disk şifrelemesi
LUKS2 tam disk şifrelemesi, kurulum aracında tek bir onay kutusu.
-
Güvenlik duvarı
ufw açıktır: gelen bağlantılar engellenir, giden bağlantılara izin verilir.
-
AppArmor
Zorlama kipinde, snap'ler de dahil.
-
Kendiliğinden güvenlik güncellemesi
Her gün Ubuntu'nun güvenlik deposundan ve packages.mozilla.org'dan. Kullanılmayan çekirdekler ve bağımlılıklar kaldırılır, bilgisayar da kendi kendine yeniden başlamaz.
-
Kilitli root hesabı, izi sürülebilir sudo
Bilgisayarı ilk kullanıcı hesabı sudo üzerinden yönetir. root parolası hiçbir zaman belirlenmez.
-
Parola gücü ve hesap kilidi
İki ayrı karakter kümesinden en az sekiz karakter. Sekiz hatalı denemeden sonra hesap on beş dakika kilitlenir.
-
Çekirdek sıkılaştırması
Çekirdek, yetkisiz programların sistem ve birbirleri hakkında olabildiğince az şey öğrenmesi için yapılandırılmıştır: çekirdek göstericileri ve açılış iletileri gizlidir, başka bir sürecin hata ayıklaması engellenmiştir ve çalışma sırasında yerine başka bir çekirdek yüklenemez. Ağ katmanı sahte rotalara ve bağlantı seline karşı sertleştirilmiş, IPv6 adresleri ise düzenli olarak değiştirilmiştir.
-
Daraltılmış saldırı yüzeyi
FireWire ile seyrek gereken bir dizi dosya sistemi ve ağ protokolü modülü kendiliğinden yüklenemez; böylece takılan bir aygıt ya da gelen bir paket, bu bilgisayarın hiç kullanmadığı kodu içeri çekemez.
-
İlk açılışta benzersiz
Makine kimliği ve SSH sunucu anahtarları, kurulumun yapıldığı bilgisayarda üretilir. Her kurulumda aynı olan bir sunucu anahtarı, sunucu doğrulamasını anlamsız kılardı.
-
Telemetri yok
Hata raporlama ve kullanım istatistiği hizmetleri kalıpta yer almaz. Firefox'un telemetrisi, çalışmaları, Pocket ve sponsorlu içerik ilkeyle kapatılmış, izlenme koruması ise açılmıştır.
-
USB koruması
USBGuard kurulu gelir, böylece ekran kilitliyken takılan bir aygıta güvenilmez. Varsayılan olarak kapalıdır; Güvenlik sayfasındaki tek düğme onu açar.
-
Acil durum parolası
Yazdığınızda sizi oturuma almak yerine başka bir iş yapan ikinci bir parola. Silme kipi diskin LUKS anahtarlarını yok edip bilgisayarı kapatır; yem kipi boş bir oturum açar ve beş dakika sonra dondurur. Varsayılan olarak kapalıdır, kurmak için gerçek parolanız gerekir ve gerçek parolanızla aynı olamaz.
-
Önyükleme menüsü parolası
Güvenlik sayfasında sunulur, çünkü bilgisayarı yeniden başlatabilen biri aksi halde önyükleme menüsünü düzenleyip root kabuğu açabilir.
-
Anlaşılır kimlik doğrulama ekranları
Her MoonLight yardımcısının adlandırılmış bir polkit eylemi vardır; böylece parola sorulduğunda neye izin verdiğinizi okuyabilirsiniz.
Belleği az bilgisayarlarda çalışma
| Sıkıştırılmış bellek (zram) | RAM'in yarısı, en çok 8 GB, zstd sıkıştırması, öncelik 100. Masaüstü bellek sayfalarında kabaca 3:1 sıkıştırma. |
|---|---|
| Takas ayarı | Çekirdeğin varsayılanı olan 60, takasın bir disk erişimi anlamına geldiğini varsayar. zram ile takas, bellekte bir kopyalamadır. |
| Bellek tükenmesine karşı koruma | Boş bellek %4'e inince devreye girer, %2'de SIGKILL gönderir. Cinnamon, Xorg, LightDM ve Nemo'yu hiç kapatmaz; önce Firefox, Thunderbird, Code, LibreOffice ve derleyicileri kapatır. |
| Dizinleyici yok | tracker yok, arka planda disk taraması yok. |
| Grafik ayarının kendiliğinden yapılması | Oturum açılırken sistem OpenGL işleyicisine bakar. llvmpipe ya da başka bir yazılım işleyicisi görürse animasyonları kapatır. Sonradan yaptığınız seçim hiçbir zaman geçersiz kılınmaz. |
| GRUB | Düşük bir grafik kipi ister, tutmazsa sırayla daha azına iner; böylece video belleği kısıtlı bir sanal makinede de menü görünür. |
| Squashfs | zstd ile sıkıştırılmıştır, böylece canlı oturum USB bellekten hızlı açılır. |
Diller
İlk açılış sihirbazı kısa bir listede İngilizce (ABD ve Birleşik Krallık), İtalyanca, Fransızca, Almanca, İspanyolca, Brezilya Portekizcesi, Hollandaca, Lehçe ve Rusça sunar; diğer bütün yerel ayarlar “Daha fazla dil” altındadır. Klavye düzeni seçtiğiniz dile göre ayarlandığı için ikinci adımda genellikle İleri düğmesine basmak yeterlidir.
Bütün MoonTools uygulamaları, toplam 774 metin, İngilizcenin yanı sıra bu sekiz dile çevrilmiştir; bir programda çevrilmemiş görünür bir metin kalırsa derleme başarısız olur. İtalyanca dil paketi ve LibreOffice sözlükleri kalıpta yer alır, böylece İtalya'da çevrimdışı yapılan bir kurulumun arayüzü de baştan sona İtalyanca olur; diğer dil paketleri tek tıkla indirilebilir.
Komut satırı araçları bilerek İngilizce kalır: çıktıları belgelerle yan yana okunur ve hata bildirimlerine kopyalanır, bu da tek bir dilde daha kolaydır.
Bilmeye değer tasarım kararları
- GTK temaları Adwaita'yı içe alıp yeniden renklendiriyor.
Elle yazılmış bir tema, GTK'ya her yeni arayüz bileşeni eklendiğinde bozulur. Bu tema ise Adwaita'nın düzeltmelerini olduğu gibi devralır.
- Cinnamon'un Sistem Bilgisi sayfası silinmiyor, yönlendiriliyor.
Böylece bir Cinnamon güncellemesi onu bizimkinin yanına sessizce geri koyamaz; MoonLightOS paketleri kaldırıldığında da sayfa düzgün biçimde geri gelir.
- squashfs, çekirdeğin kendi kopyasını içinde taşıyor.
Kurulum aracının diske kopyaladığı şey aynı squashfs'tir. İçinden /boot dizinini çıkarmak, açılmayan bir sistem kurmak olurdu.
- Açılış teması moonlight değil, moonlightos adını taşıyor.
Debian'ın desktop-base paketi moonlight adında bir Plymouth teması zaten dağıtıyor; bir güncelleme animasyonu sessizce değiştirebilirdi.
- uBlock Origin indirilmiyor, kalıpla birlikte geliyor.
addons.mozilla.org'u gösteren bir ilke dosyası, eklentiyi yalnızca Firefox'un bağlantısı çalışır durumdayken ilk açıldığı anda kurar. Eklenti kalıbın içinde yer alır ve isterseniz yine kaldırabilirsiniz.
- Docker Desktop yerine Docker Engine.
Linux'ta Docker Desktop, motoru kendi sanal makinesinin içinde çalıştırır; bu da bir dizüstü bilgisayarda ikinci bir çekirdek ve ikinci bir bellek bütçesi demektir.
- Ağır geliştirme ortamları isteğe bağlı.
Sanal makineler, veritabanlarıyla PHP ve LaTeX, Hoş Geldiniz penceresinde tek tıkla kurulur; her kuruluma bir gigabayt yük bindirmeye gerek yoktur.